بارورسازی ابرها راهکار کم‌آبی نمی‌باشد؛ تشدید بحران آب با افزایش دمای کشور

به گزارش وبسایت مجله ساختمان به نقل از مهر، ابراهیم سعیدی اسکویی، رئیس پژوهشکده اقلیم‌شناسی و تغییر اقلیم، اعلام کرد که عامل اصلی تشدید خشکسالی در سال‌های اخیر، افزایش دما بوده است و نه لزوماً کاهش چشمگیر بارش‌ها.

او توضیح داد: «این جمله که بارش‌ها کم شده، چندان دقیق نیست. تغییرات اصلی بیشتر مربوط به افزایش دمای هوا بوده است.» به گفته وی، اگرچه در برخی سال‌ها مانند سه تا چهار سال اخیر میزان بارش کمتر از میانگین بوده، اما در دوره‌های دیگر افزایش بارش نیز تجربه شده است و در بازه‌های بلندمدت، تغییر قابل‌توجهی در میزان بارندگی کشور مشاهده نمی‌شود.

افزایش دما؛ عامل اصلی تشدید خشکسالی

سعیدی اسکویی تأکید کرد که افزایش دمای هوا و تغییرات حرارتی، بیشترین تأثیر را بر تشدید خشکسالی‌ها داشته است. او گفت: «دمای کشور در چند دهه اخیر بیش از ۱ تا ۱.۲ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته که این افزایش سبب تشدید تبخیر، کاهش رطوبت خاک و در نتیجه افزایش اثرات خشکسالی شده است.»

این کارشناس افزود که اثرات گرما با مصرف بی‌رویه منابع آبی خطرناک‌تر می‌شود و اشتباهات مدیریتی مانند حفر بی‌رویه چاه‌ها، برداشت بیش از حد از منابع زیرزمینی و توسعه نادرست کشاورزی، شرایط را وخیم‌تر کرده است.

برداشت بی‌رویه آب در کنار گرمایش زمین

رئیس پژوهشکده اقلیم‌شناسی با اشاره به اینکه ایران به طور تاریخی کشوری خشک بوده است، گفت: «میانگین بارش سالانه در کشور حدود ۲۴۰ تا ۲۵۰ میلی‌متر است، در حالی که میانگین جهانی حدود ۸۰۰ میلی‌متر است.» او افزود که مدیریت رودخانه‌ها گاهی سلیقه‌ای انجام می‌شود و هر استان سهم خود را جداگانه برداشت می‌کند که این کار تعادل منابع آبی را برهم زده است.

وی همچنین به توسعه فناوری‌های پمپاژ و حفاری بدون ضابطه اشاره کرد که موجب برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی شده است. به گفته سعیدی اسکویی، در گذشته ایرانیان با استفاده از قنات‌ها متناسب با اقلیم خشک کشور عمل می‌کردند، اما در دهه‌های اخیر با فراموشی الگوهای بومی، فشار سنگینی بر منابع محدود آب وارد شده است.

آغاز تغییر اقلیم از ۱۵۰ سال پیش

سعیدی اسکویی اظهار کرد که نشانه‌های اولیه تغییر اقلیم از حدود ۱۵۰ سال پیش با انقلاب صنعتی آغاز شد. او توضیح داد که فعالیت‌های انسانی مانند مصرف سوخت‌های فسیلی و تخریب پوشش گیاهی، غلظت گازهای گلخانه‌ای را در جو افزایش داد و باعث گرم شدن زمین شد.

او افزود: «حدود ۲۰ سال پیش، کارشناسان معتقد بودند اگر دمای زمین در هر ۱۰۰ سال نیم درجه افزایش یابد، اقلیم در حال تغییر است. اما اکنون شاهد افزایش بیش از ۱.۲ تا ۱.۵ درجه سانتی‌گراد در میانگین دمای جهانی طی همین ۲۰ سال هستیم.» این سرعت بالای گرمایش، نگرانی‌های جهانی را افزایش داده است.

پیامدهای تغییر اقلیم: از سیل تا گرمازدگی

رئیس پژوهشکده اقلیم‌شناسی تصریح کرد که تغییر اقلیم به معنای پرقدرت‌تر شدن جو و افزایش شدت پدیده‌های حدی مانند بارش‌های سیل‌آسا، خشکسالی‌های شدید، گرمازدگی‌های مکرر و سرماهای ناگهانی است. به گفته او، در گذشته هر ۳۰ سال یک‌بار خشکسالی یا سیلاب سنگین رخ می‌داد، اما اکنون این پدیده‌ها هر ۵ یا ۶ سال یک‌بار تکرار می‌شوند.

وی تأکید کرد که این بی‌ثباتی در سامانه‌های آب‌وهوایی مستقیماً بر کشاورزی، منابع آب، سلامت و امنیت غذایی تأثیر می‌گذارد.

بارورسازی ابرها؛ طرحی پرهزینه و کم‌اثر

سعیدی اسکویی در خصوص بارورسازی ابرها گفت این طرح حدود ۸۰ سال است که در جهان بررسی می‌شود اما نتایج قابل اتکایی نداشته است. او افزود: «کشورهای پیشرفته‌ای مانند آمریکا و برخی کشورهای اروپایی این روش را آزمایش کرده‌اند، ولی هیچ‌کدام به نتیجه قطعی دست نیافته‌اند.»

به گفته وی، این روش در بهترین حالت می‌تواند بارش را تنها ۵ تا ۱۰ درصد افزایش دهد که با توجه به هزینه‌های بالا، اثربخشی ناچیزی دارد. او همچنین هشدار داد که این اقدام می‌تواند تعادل بارش را در مناطق دیگر بر هم بزند. سعیدی اسکویی تأکید کرد: «در هیچ کشوری از جهان تجربه موفقی وجود ندارد که نشان دهد با بارورسازی ابرها توانسته‌اند کم‌آبی را جبران کنند.»

مدیریت علمی؛ تنها راه مقابله با خشکسالی

رئیس پژوهشکده اقلیم‌شناسی و تغییر اقلیم با اشاره به اینکه ایران هیچ‌گاه کشور پرآبی نبوده، گفت: «بیشترین راه برون‌رفت از مشکلات فعلی، مدیریت درست منابع آب روی زمین و جلوگیری از اتلاف آن است.» او خاطرنشان کرد که اقدامات مقطعی مانند بارورسازی ابرها نمی‌تواند جایگزین مدیریت اصولی و علمی منابع آب شود.

وی در پایان تأکید کرد که مدیریت پایدار و علمی منابع آب، بر اساس شناخت دقیق اقلیم و شرایط محلی، واقعی‌ترین راهکار برای کاهش اثرات خشکسالی و تضمین امنیت منابع آبی و کشاورزی کشور است.

منبع: مهر