مکران جزو مهم‌ترین مناطق لرزه‌خیز ایران است؛ ضرورت ساخت‌وساز مقاوم

به گزارش وبسایت مجله ساختمان به نقل از مهر
محمد پورمحمد شاهوار، رئیس شبکه ملی شتاب‌نگاری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در گفتگو با خبرنگار مهر به سوابق زمین‌لرزه‌های بزرگ در سواحل مکران اشاره کرد. وی گفت در ۱۹۵۰ میلادی زلزله‌ای بزرگ در سواحل مکران رخ داد که مرکز آن در خاک پاکستان بود؛ اما امواج سونامی به سواحل ایران نیز رسید.

او افزود که در ۳۰ تا ۴۰ سال اخیر بزرگ‌ترین زمین‌لرزه در منطقه مکران اتفاق افتاده است. زلزله ۲۰۱۳ در سیستان و بلوچستان به دلیل وقوع در عمق حدود ۶۰ کیلومتری شدت آن در سطح زمین کاهش یافت و امواج کمتری تولید کرد.

پورمحمد شاهوار توضیح داد در مکران پدیدهٔ «فرورانش» رخ می‌دهد؛ به این معنا که صفحه اقیانوس هند به زیر صفحه ایران و پاکستان فرورانش می‌کند و اصطکاک این صفحات منجر به شکل‌گیری زمین‌لرزه‌های بزرگ می‌شود. این نوع زلزله‌ها معمولاً در زون‌های فرورانشی مانند ژاپن یا فیلیپین دیده می‌شود.

وی تأکید کرد عمق زیاد زلزله ۲۰۱۳ باعث کاهش تخریب شد و با توجه به توسعهٔ در حال انجام در سواحل مکران، خطرات زلزله باید از هم‌اکنون در طراحی‌ها مدنظر باشد. سواحل مکران از بکرترین سواحل کشور هستند و توسعه بدون ملاحظات لرزه‌ای ناپذیرفتنی است.

در طرح‌های توسعه جدید که منجر به ساخت شهرهای تازه در این منطقه می‌شود، لازم است ساخت‌وسازها از ابتدا مقاوم باشد. همان‌طور که پس از زلزلهٔ کوبه حدود ۳۰ سال پیش در ژاپن آئین‌نامه‌های ساخت‌وساز بازنگری شد و تلفات در زلزله‌های بعدی به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافت.

او افزود پس از زلزلهٔ کوبه، زلزله‌ای دیگر در ژانویهٔ ۲۰۲۴ میلادی با بزرگی حدود ۷.۶ رخ داد که شتاب آن تقریباً ۲.۵ برابر زلزلهٔ بم در ایران بود. با وجود شدت بالا، تنها حدود ۳۰۰ نفر کشته شدند و خسارات عمدتاً به آتش‌سوزی‌های محدود محدود شد.

پورمحمد شاهوار اشاره کرد این تجربه نشان می‌دهد که با اصلاح و به‌روزرسانی آئین‌نامه‌ها می‌توان تلفات زلزله را به‌طور مؤثری کاهش داد. مناطق طرح‌های توسعه اصلی باید با دیدگاه فنی و مبتنی بر مخاطرات لرزه‌ای بررسی شوند و در آئین‌نامهٔ جدید طراحی ساختمان، محاسبات مربوط به مکران به‌روزرسانی شده است.

وی تصریح کرد این موضوع به معنای خودداری از ساخت‌وساز در منطقه نیست، بلکه تأکید بر دقت و نظارت کافی در طراحی و اجرای ساختمان‌ها، پل‌ها و سایر سازه‌ها با رعایت اصول لرزه‌ای است تا عملکرد ایمن و پایداری در برابر زمین‌لرزه‌های احتمالی داشته باشند. منطقه مکران از شرق تنگه هرمز تا سواحل پاکستان ادامه دارد و برخورد مستقیم صفحه اقیانوسی با صفحه قاره‌ای ایران را نشان می‌دهد.

پهنای این زون حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ کیلومتر است و مطالعات متعددی در بخش‌های مختلف آن انجام شده تا میزان ذخیره انرژی لرزه‌ای مشخص شود. بر اساس تحلیل‌های جدید، احتمال وقوع زلزله‌ای تا بزرگی ۸ در این منطقه وجود دارد که می‌تواند با امواج سونامی همراه باشد؛ لذا ساخت‌وساز مقاوم در این حوزه از اهمیت بالایی برخوردار است.

در خصوص تأثیر احتمالی زلزله‌های مکران بر کشورهای همسایه، وی گفت بیشترین اثر بر پاکستان خواهد بود، سپس ایران و در مرحلهٔ بعد عمان. عمان به دلیل موقعیت خاص خود در پشت اقیانوس اثر کمتری خواهد پذیرفت و شبه‌جزیره هند نیز ممکن است تحت تأثیر سونامی قرار گیرد.

سرعت تجمع تنش در سواحل پاکستان بسیار بیشتر است، در حالی که در برخی بخش‌های ایران حرکت‌ها به صورت خزشی بوده و انرژی ذخیره نمی‌شود؛ این موضوع به نفع کشور است. اما در بخش‌هایی از منطقه انرژی ذخیره‌شده باقی مانده و پتانسیل وقوع زمین‌لرزهٔ بزرگ را دارد.

پورمحمد شاهوار یادآور شد در ده سال اخیر تحلیل‌های لرزه‌ای جدید همگی خطر بالقوه زلزله در مرز پاکستان و ایران را تأیید می‌کنند؛ به همین دلیل لزوم ساخت‌وساز مقاوم برای جلوگیری از خسارات گسترده ضروری است. بسیاری از ساختمان‌های روستایی کشور بیش از صد سال قدمت دارند و حتی در شهرها برخی سازه‌ها هنوز بر اساس آئین‌نامه‌های جدید مقاوم‌سازی نشده‌اند. تاکنون زلزله‌ای با شدت بالا در شهرهای بلندمرتبه رخ نداده است و امید است در آینده عملکرد مطلوبی از این ساختمان‌ها مشاهده شود.

در پایان، وی تأکید کرد با توجه به عمق حدود ۱۸ کیلومتری زلزله‌های اخیر و شرایط لرزه‌خیزی منطقه، اصول مقاوم‌سازی در برابر زلزله و سونامی باید از هم‌اکنون در تمامی طرح‌های توسعه‌ای مکران به‌صورت جدی لحاظ شود.
منبع: مهر