نبود داده‌های آماری دقیق از پیامد‌های اجتماعی مهم‌ترین چالش در مطالعات سوانح

به گزارش وبسایت مجله ساختمان، در نشست صدوسی‌ونهمین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی به مناسبت هشتمین سالگرد زلزله سال ۱۳۹۶ سرپل ذهاب، عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی گفت: زلزله و اتفاقات پس از آن، تروماهایی را برای مردم ایجاد کرد که تجربه آن با سختی‌های ناشی از مرگ و از دست دادن اعضای خانواده همراه بود.

زلزله و پیامدهای اجتماعی آن باعث افول سرمایه اجتماعی، کاهش مشارکت، بی‌انگیزگی و کاهش اعتماد اجتماعی شد. این پدیده اجتماعی در جوامع آسیب‌دیده، تمام مناسبات اجتماعی، ارزش‌ها، هنجارها و عادات مردم را تحت تأثیر قرار داده است. از این منظر، باید ترومای جمعی را به عنوان زخمی مشترک و نهادینه در پیکره جامعه فهمید و پذیرفت.

عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: یکی از اقدامات اساسی برای مواجهه با این پدیده اجتماعی، جمع‌آوری داده‌های موثق و تحلیلی است. دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه تهران و سایر نهادهای مرتبط باید داده‌های موجود را به اشتراک بگذارند و در صورت فقدان، از طریق پایان‌نامه‌ها، همایش‌ها و نشست‌ها، اطلاعات میدانی را جمع‌آوری و تحلیل کنند.

پروین با بیان راهکارهایی برای مواجهه با این پدیده اجتماعی گفت: بازآفرینی ترومای جمعی باید به‌صورت روایت‌شده و شنیده‌شده انجام شود. هدف ما تحلیل ترومای فردی نیست، بلکه تمرکز بر حافظه تاریخی جامعه است. آئین‌ها و مناسک عمومی، از جمله سوگواری‌ها و جشن‌ها، باید به رسمیت شناخته شوند و نمود بیشتری در جامعه داشته باشند تا مردم فرصت بیان دردها و تجربیات مشترک خود را پیدا کنند.

عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی یادآور شد: عدالت ترمیمی به معنای دیده شدن مردم و پاسخگویی نظام سیاست‌گذاری نسبت به آنان است. اگر حرف‌های مردم شنیده شود و در زندگی آنها تأثیرگذار باشد، این امر به بازسازی سرمایه اجتماعی و اعتماد اجتماعی کمک می‌کند.

در این نشست، معصومه کمال‌الدینی جامعه‌شناس، مدرس دانشگاه و عضو انجمن جامعه‌شناسی ایران گفت: هدف اصلی از پرداختن به پیامدهای اجتماعی، رسیدن به نوعی اصلاح و تغییر اجتماعی است؛ چراکه بازتولید یا بازآفرینی صرف تروماهای فردی و جمعی بدون رویکرد درمانی، می‌تواند رنج مردم آسیب‌دیده را دوباره زنده کند و به جای ترمیم، بر آسیب‌ها بیفزاید.

کمال‌الدینی خاطرنشان کرد: یکی از چالش‌های اساسی در حوزه مطالعات سوانح، نبود داده‌های آماری دقیق از پیامدهای اجتماعی است. ما هنوز آمار مشخصی از پیامدهای اجتماعی زلزله‌های بم، ورزقان و کرمانشاه یا حتی جنگ و سایر بحران‌ها نداریم.

در ادامه این نشست، جامعه‌شناس تاکید کرد: فاجعه، رویدادی است که به‌طور طبیعی با پیامدها و اختلالات اجتماعی همراه است. به همین دلیل است که در ادبیات علمی، از آن با عنوان سانحه یا بحران یاد می‌شود؛ چراکه موجب رنج مضاعف انسان‌ها و از دست رفتن سرمایه‌های انسانی و اجتماعی می‌گردد.

عضو انجمن جامعه‌شناسی ایران با تأکید بر اینکه بحران‌ها با وجود آسیب‌زایی، می‌توانند فرصت‌هایی برای مطالعات اجتماعی و بازسازی باشند، اظهار کرد: به باور بسیاری از پژوهشگران، فجایع طبیعی می‌توانند بسترهای مناسبی برای آزمایش نظریه‌های اجتماعی باشند.

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان